De psychologie van de dader

Een beetje detective weet dat hij bij het oplossen van een zaak niet enkel naar het bewijsmateriaal maar ook naar de psychologie van de dader zal moeten kijken. Wat ging door zijn hoofd wanneer hij deze gruweldaad plande? Waarom zou hij dit zo aangepakt hebben? Wat zou in hemelsnaam het motief kunnen zijn?

Sommige onderzoekers gaan daarnaast nog veel verder. Zij nemen alles wat de dader doet en niet doet en gaan dat zorgvuldig onderzoeken. Zij proberen de dader te leren kennen voor ze hem ontmoeten. 

Wat vertelt een misdaad nu eigenlijk echt over de misdadiger? Hoe kan je de gedachten van een dader achterhalen en hem hiermee opsporen?

Het profiel van de moordenaar

In de jaren 70 werd de techniek van criminal profiling nieuw leven ingeblazen.

FBI medewerkers interviewden toen een heleboel moordenaars met meerdere slachtoffers. Later zou worden gesproken over seriemoordenaars. In hun onderzoek merkten ze tot hun verbazing dat veel van deze moordenaars heel wat gelijkenissen hadden. Ze waren bijna allemaal mannen. Leefden bijna allemaal aan de rand van de samenleving. Waren intelligent en zorgvuldig. Velen van hen waren op jonge leeftijd al in contact gekomen met extreem geweld.

Op basis van hun interviews selecteerden de onderzoekers de gelijkenissen tussen al deze moordenaars. Er werden profielen gemaakt. Sommige van hen waren berekend, kalm en leefden afgezonderd. Anderen waren dan weer impulsief, wreed en meesters in manipulatie. We kennen die twee groepen nu nog steeds als psychopaten en sociopaten.

Criminal profiling in het onderzoek

Maar hoe ga je over van de theorie naar de praktijk? Hoe gaat een criminal profiler te werk?

Eerst wordt gekeken naar de misdaad zelf. Een moord is een heel ander soort misdaad dan brandstichting bijvoorbeeld. Seriemoordenaars hebben amper last van schuldgevoelens of andere emoties bij het plegen van misdaden. Brandstichters zouden dan weer op zoek kunnen gaan naar een uitlaatklep voor gevoelens van onmacht of verdriet. Je gaat dus op zoek naar heel andere mensen bij verschillende misdaden.

Naast het bestuderen van het criminele feit kijkt de criminal profiler ook naar al het andere bewijsmateriaal. Alles wat de dader doet en ook niet doet is een bewuste keuze. Seriemoordenaars hebben bijna altijd een bepaalde formule waar ze niet van afwijken. Jack the Ripper bijvoorbeeld viseerde enkel prostituees in een bepaald gebied in Londen. Hij gebruikte steeds hetzelfde mes. Dit vertelt meer over de moordenaar.

Daarnaast wordt de misdaad ook vergeleken met vorige zaken. Was er al een moordenaar of andere misdadiger actief die gelijkaardige dingen deed? Waarom deed dingen toen op een gelijkaardige manier?

Op basis van al dit onderzoek gaan conclusies worden gemaakt. Er wordt een profiel gemaakt van een mogelijke dader. Dan kan de zoektocht beginnen naar de dader die bij deze beschrijving past.

Kritiek en gebruik van de techniek

Sinds 1970 is criminal profiling een essentieel deel van het onderzoek geworden. De FBI heeft een heus team van experts die in heel Amerika rondreizen om politieagenten bij te staan in de jacht op seriemoordenaars, terroristen en brandstichters.

Toch komt er nu ook heel wat kritiek op de methode. Veel onderzoekers vinden het nattevingerwerk. Sommigen vergelijken het zelf met handlezen en astrologie.

Fan of geen fan: criminal profiling is niet meer weg te denken bij politiewerk. Gebruik jij deze betwiste methodes bij je volgende onderzoek?

Hoe ga jij onderzoek leiden? Blijf je liever weg uit het hoofd van je dader? Ga jij tot op het bot? In onze onderzoeken bepaal je het allemaal zelf. Tot op de crimescene…